Giáo sư Kenneth Hermann

Sau ngày 30.4.1975 đến 20 năm, trong lúc chính phủ Mỹ vẫn tiếp tục áp dụng lệnh cấm vận với Việt Nam, thì đã có những người dân Mỹ, dù trước đây có hay không liên quan đến cuộc chiến đã trở lại đất nước hình chữ S này, như những sứ giả của hòa bình, sự thân thiện giữa hai dân tộc...Một Việt Nam nhân hậu và phát triển nhanh chóng sau chiến tranh ngày càng “cám dỗ” tâm hồn họ. Sau đây là một vài chân dung tiêu biểu...



Giáo sư Kenneth và một em bé nạn nhân chất độc da cam ở ngoại ô Đà Nẵng (ảnh do nhân vật cung cấp).

Sau khi đi quân dịch một năm (1968-1969) trong một đơn vị bộ binh, đóng quân ở Hiệp Đức, phía tây Quảng Nam, Kenneth J. Herrmann, Jr. trở về Mỹ tiếp tục làm việc trong một cơ quan công tác xã hội và sau đó đi học đại học, rồi trở thành giảng viên của trường đại học Brockport, New York. Anh lấy vợ nhưng không dám đẻ con vì sợ nhiễm chất độc da cam lúc ở chiến trường Việt Nam.

Vợ chồng anh nhận nhiều đứa con nuôi châu Á để lấp đi sự trống trải. Nhưng... “cô ấy đã nhìn thấy tôi bấn loạn cùng những cơn ác mộng diễn ra suốt đêm. Cô thấy phản ứng sợ hãi của tôi vào những lần tôi thấy Việt Cộng đứng ngay ở cuối chân giường. Cô từng thấy trong những lúc mơ ngủ tôi bò lổm ngổm quanh giường để tránh đạn của kẻ thù...”. Những hồi ức đẫm máu về những người nông dân Việt Nam bị bắn chết, những cảnh hiếp dâm trẻ con của những lính Mỹ...khiến Hermann không bao giờ yên ổn.

Anh được vợ khuyến khích trở lại Việt Nam năm 1998. “Đây giống như một chuyến đi định mệnh.Cũng giống như nhiều cựu chiến binh Việt Nam khác, tôi bị ám ảnh bởi quãng thời gian này...Tôi đã tưởng dễ dàng bước ra khỏi ký ức của cuộc chiến ở Việt Nam, vậy mà không, những ký ức cứ dai dẳng bám theo tôi...”.

Kenneth trở lại Đà Nẵng và tìm đến nơi trung đội bộ binh của anh đã trú đóng 30 năm trước: “Đà Nẵng tràn ngập tiếng nhạc, tiếng cười nói của con trẻ, câu chuyện vui của những bà nội trợ và hàng ngàn chiếc xe máy đan dệt như mắc cửi trên đường phố. Không gian thoảng làn gió biển, hương của những loài hoa, mùi thơm của những món ăn ngon lành nóng sốt...Thành phố này đổi đời cho những ai có máu phiêu lưu. Tôi có cảm giác như tôi đã chết ở một miền ven biển cách Đà Nẵng 60 km về phía Tây Nam hồi cuối thập niên 60 (thế kỷ trước) và kỳ lạ thay được hồi sinh 30 năm sau đó”...

Sau lần trở lại chiến trường xưa, quay về Mỹ, giáo sư Hermann lập ra chương trình giáo dục quốc tế Sunny Brockport đưa sinh viên của đại học bang New York sang Việt Nam với một chương trình đặc biệt, giúp sinh viên Mỹ “một vốn hiểu biết nào đó về Việt Nam, giúp các em phát triển những kỹ năng giao tiếp với người Việt và tạo cho các em cơ hội giúp đỡ những người nghèo...”.Từ khi bắt đầu năm 2001 đến nay, chương trình này vẫn đang vẫn tiếp tục với mỗi năm 3 khóa học tại Đà Nẵng và các vùng phụ cận thuộc tỉnh Quảng Nam.

Trong cuốn sách của mình viết về cả hai giai đoạn ông đến Việt Nam (Một người Mỹ ở Việt Nam hôm nay), trung sĩ – giáo sư Kenneth Hermann đều hoàn toàn không dễ dàng khi chọn đứng về phía của công bằng và lẽ phải. Ông từng gặp những sự chống đối của những kẻ đại diện cho phe diều hâu coi ông như “kẻ phản bội lại nước Mỹ”, từng bị vợ đòi ly dị vì hạnh phúc riêng tư bị sứt mẻ khi ông bị cuốn vào công việc từ thiện ở Việt Nam... Nhưng ông đã không lùi bước vì lý tưởng của một nhà hoạt động xã hội...

Có một lần đưa sinh viên đến một làng quê ở Quế Sơn, một người nông dân 45 tuổi đã kể chuyện cho các sinh viên: Mẹ anh bị bệnh và lúc đang điều trị tại một bệnh xá của quân giải phóng ở Hiệp Đức thì bị máy bay Mỹ đến thả bom. Hơn 30 năm nay anh không tìm được xác mẹ để chốn cất cho tử tế và “ chết mất xác là nỗi đau ghê gớm đối với người Việt Nam chúng tôi. Vì thế mà vong hồn bà đã không được đầu thai, cứ lang thang vô định trên mảnh đất này mãi mãi”.

Theo đánh giá của chương trình Suny, kết quả những khóa học đã mang lại cho các sinh viên Mỹ những nhận thức đúng đắn về một đất nước chứ không phải một cuộc chiến tranh nhìn theo một chiều mà những nhà chính trị ở Mỹ lẫn các nhà làm phim ở Hollywood đã tưởng tượng ra để nhồi nhét cho lớp trẻ ở nước họ trong nhiều thập niên.

Trong nhiều chuyện kể về những năm trở lại Việt Nam của giáo sư Herrmann có một chuyện hết sức cảm động: Ông đã đưa các sinh viên Mỹ đến thắp hương ở nhiều nghĩa trang liệt sĩ ở miền Trung Việt Nam- “nơi yên nghỉ của những kẻ thù của hôm qua đã chiến đấu để bảo vệ cho quê hương họ”, thăm những người dân quê từng trải qua những đau khổ của chiến tranh mà ông và đồng đội từng góp phần gây ra.

Và cảm động lên đến đỉnh điểm khi ông mang tro hài cốt của một cựu binh tên Rick Bradshaw- chết tại Mỹ vì di chứng của chiến tranh ở Việt Nam- rải trên thượng nguồn sông Thu Bồn theo di chúc của anh ta (và đề nghị của vợ anh ta) trước sự ngậm ngùi của cả những sinh viên Mỹ lẫn những người dân Việt Nam chứng kiến vào buổi chiều tối sau khi đi viếng mộ các liệt sĩ “phía bên kia” trong khu vực. Bài thơ của Rick Bradshaw để lại như một di chúc mà giáo sư Herrmann đã đọc lại vào phút ấy có những câu cảm động:

Một mai khi tôi chết
Tôi muốn tro tàn xác thân tôi
Theo gió núi rải đi khắp cao nguyên Trung phần Việt Nam
Từ nơi này tâm hồn tôi
Sẽ dõi nhìn vẻ đẹp cuộc đời
Và dòng nước của trời sẽ gột rửa tâm hồn tôi
Mang đến những thửa ruộng bậc thang
Mọc lên bên sườn đồi...
Tôi sẽ sống ở đây mãi mãi...
Để mỗi ngày sẽ trồi lên trong những cánh hoa rừng...
Những gì đã theo tôi đến mảnh đất này
Đến cái nơi mà tôi không thể
nào dứt bỏ khỏi trái tim tôi...


Giáo sư Kenneth Hermann bị bắt quân dịch và bị đưa đến chiến trường Quảng Nam lúc mới 25 tuổi. Giờ đây ông là giáo sư khoa Công tác xã hội của một trường đại học danh tiếng. Ông hiện là giám đốc chương trình phi chính phủ mang tên Quỹ Đà Nẵng/Quảng Nam và giám đốc chương trình giáo dục quốc tế của Suny Brockport. Ông cũng là tác giả nhiều sách giáo khoa, bài báo và nhiều cuốn sách lên án nạn xâm phạm tình dục trẻ em...

Khi bài báo này lên khuôn, ông đang trở về Mỹ để chuẩn bị cho một khóa học mới về Việt Nam cho các sinh viên của ông...

 

TRƯƠNG ĐIỆN THẮNG